Arcydzieło Fabergé
NEOGOTYCKA ZASTAWA KELCHÓW

NEOGOTYCKA ZASTAWA KELCHÓW
Arcydzieło pracowni Fabergé

1. Film o wartości zastawy Kelchów. 

Neogotycka zastawa stołowa Aleksandra i Barbary Kelchów to jedno z największych arcydzieł pracowni Fabergé. To dzieło o niesamowitej historii i ogromnej wartości artystycznej, historycznej i materialnej. Jej wartość jest porównywalna ze słynnymi jajami Fabergé. Odnalezione w 2017 r. jedyne zachowane części zastawy Kelchów to jedno z najcenniejszych dzieł Fabergé na świecie. 

„To było najważniejsze dzieło ze srebra jakie wykonaliśmy”

Eugeniusz Fabergé 
Czerwiec 1937 r.

„Zastawa wykonana dla Aleksandra i Barbary Kelch to jedno z najsłynniejszych i najbardziej podziwianych dzieł Fabergé. Zastawa Kelchów była również najdroższym dziełem wykonanym kiedykolwiek w pracowni Fabergé.” 

dr Adam Szymański
Historyk sztuki.
Odkrywca zastawy Kelchów

Unikalne, jedyne zachowane części bezcennej neogotyckiej zastawy Kelchów wykonanej przez Fabergé

zamówionej przez Aleksandra i Barbarę Kelch
– mecenasów Fabergé.

Moskwa 1900 r.  
Punce: Fabergé z cesarskim dwugłowym orłem (znak dostawcy dworu) oraz kokosznik, Moskwa 1896-1908.

Dwa noże do ryb. Mniejszy to nóż stołowy, a większy to nóż serwingowy do ryb. Dekoracja noży została wykonana w stylu gotyckim. Noże posiadają bogato zdobione trzonki, na których znajdują się główne motywy dekoracyjne i symbole identyfikujące zastawę. Motywy dekoracyjne znajdują się również na ostrzach noży. [Fot. 2]

Trzonki noży mają kształt graniasty. W końcowej części są ozdobione wklęsłym motywem gotyckiej arkady. Na przedniej stronie trzonka znajduje się relief w formie zwieńczonej koroną tarczy z monogramem w formie litery „K” i szarfy. Dodatkowo trzonek w końcowej części posiada dekorację podkreślającą jego krawędzie. W dolnej części uchwytu znajduje się ornament w formie lilii. Tylna część trzonka jest skromniejsza. Jej dekorację tworzą gotycka arkada i dwie lilie. Mocowanie ostrzy noży ukształtowane jest w formie dekoracyjnych pierścieni. Ostrza obu noży mają fantazyjne kształty. Na powierzchni są ozdobione grawerowaną dekoracją w formie stylizowanego fryzu arkadowego zakończonego motywem roślinnym. [Fot. 2-6]

2-6. Części neogotyckiej srebrnej zastawy Aleksandra i Barbary Kelch. 

WARTOŚĆ

ZABYTEK ŚWIATOWEJ KLASY. Zastawa Kelchów to jedyne w Polsce dzieło Fabergé, które jest zabytkiem najwyższej światowej klasy. Jego wartość artystyczna i historyczna jest porównywalna ze słynnymi jajami Fabergé. 

NAJWAŻNIEJSZE W DOROBKU FABERGÉ. W 1937 r. Eugeniusz Fabergé nazwał zastawę Kelchów „najważniejszym dziełem ze srebra” w całym dorobku pracowni Fabergé. Słowa te wskazują najwyższą wartość artystyczną i historyczną zastawy Kelchów. 

NAJDROŻSZE DZIEŁO FABERGÉ. Zastawa Kelchów była najdroższym dziełem wykonanym przez pracownię Fabergé. W 1900 r. kosztowała 125 tys. rubli, podczas gdy wykonane wtedy jedno jajko Fabergé kosztowało tylko 6 tys. Zastawa Kelchów kosztowała tyle, co 26 jaj Fabergé, to jest wszystkie wykonane dla cara w latach 1885-1902 (przez 17 lat). Jedno jajo Fabergé kosztuje dziś około 30-40 mln. $, a 26 jaj Fabergé jest dziś warte ponad 900 mln. $. To porównanie doskonale pokazuje wyjątkową i unikalną wartość zastawy Kelchów. 

NAJRZADSZY STYL. Zastawa Kelchów została wykonana w stylu neogotyckim. To najrzadszy styl w dorobku Fabergé. Tylko pięć kolekcji na świecie ma dzieła Fabergé wykonane w stylu neogotyckim.

UNIKALNE DZIEŁO SZTUKI. Badania historii zastawy Kelchów potwierdziły, że została ona zniszczona w 1918 r. Odnalezione w tzw. „skarbie Sokołowa” noże to jedyne ocalałe części zastawy Kelchów. Na świecie jest około 90 jaj Fabergé i tylko jedna taka zastawa. Tylko jeden kolekcjoner na świecie będzie miał to unikalne dzieło sztuki.

SŁYNNE DZIEŁO SZTUKI. Od chwili powstania zastawa Kelchów była słynna i podziwiana. W czasie wystawy dzieł Fabergé zorganizowanej w Petersburgu w 1902 r. dla zastawy Kelchów przeznaczono najwięcej miejsca w najlepszej sali. [Fot. 14] O odkryciu w Polsce części zastawy Kelchów informowały media na całym świecie (około 700 gazet, telewizji i portali). [Patrz: Media o odkryciu]

POKAZYWANA W KSIĄŻKACH. Zastawa Kelchów to dzieło, którego zdjęcia wykonane w 1902 r. są pokazywane w każdej dobrej książce o Fabergé – jest pokazywana częściej niż niektóre jaja Fabergé. To jedyne w Polsce dzieło Fabergé pokazywane i wymieniane w książkach o Fabergé. [Fot. 42] 

ZNAKOMITA INWESTYCJA. Unikalne, najważniejsze w dorobku i najrzadsze  dzieła Fabergé drożeją z roku na rok. Według obliczeń ich wartość rośnie o 1000% w ciągu 5 lat. Jedyne na świecie zachowane części pochodzące z największego arcydzieła Fabergé – to znakomita inwestycja.

7. Oryginalne projekty zastawy Kelchów i odnalezione w Polsce części.

HISTORIA ZASTAWY KELCHÓW

PAŁAC

Ta niezwykła zastawa powstała dla Aleksandra Kelcha i jego żony Barbary z domu Bazanow. Jej powstanie związane jest z budową i urządzaniem wnętrz pałacu Kelchów w Petersburgu. [Fot. 8-11]

Fasada pałacu została wykonana w stylu francuskiego renesansu z elementami baroku. Styl fasady koresponduje z paradną klatką schodową. Reprezentacyjne pomieszczenia pałacu znajdowały się na pierwszym piętrze. Wśród nich wyróżniały się: barokowa Sala Biała, gabinet Aleksandra Kelcha urządzony w duchu baroku niderlandzkiego oraz wspaniała gotycka jadalnia. [Fot. 8]

Styl i wystrój jadalni są nierozerwalnie związane ze stylem i dekoracją srebrnej zastawy Kelchów. 

W wielu miejscach w dekoracji jadalni znajdują się motywy lilii, monogramy, korony, smoki i tarcze heraldyczne. Motywy te zostały powtórzone w dekoracji reprezentacyjnej gotyckiej zastawy stołowej. [Fot. 13] 

8. Widok jadalni w pałacu Kelchów w Petersburgu. 
9. Fasada pałacu.
10-11. Neogotycki wystrój jadalni w pałacu Kelchów.
12. Witraż w jadalni przedstawiający Aleksandra i Barbarę Kelch. 
13. Motywy dekoracyjne: tarcza, korona i litera „K” zdobiące zastawę i znajdujące się w dekoracji wystroju jadalni. 

POWSTANIE ZASTAWY

Zastawa została zaprojektowana w 1900 r. przez znakomitego rosyjskiego architekta Fiodora Shekhtela (Fedor Shekhtel – Федор Шехтель), który stale współpracował z pracownią Fabergé.

Zastawa została wykonana w moskiewskim oddziale pracowni Fabergé. Aleksander zapłacił za zastawę ogromną sumę 125 tys. rubli. Aleksander i Barbara Kelch chcieli żeby zastawę wykonał Fabergé, gdyż podziwiali i cenili dzieła pochodzące z jego pracowni. W tamtym czasie Barbara posiadała już co najmniej trzy prezenty wielkanocne w formie jajek wykonane przez Fabergé, tak zwane jaja Fabergé.

JAJA FABERGÉ

Kolekcja jaj Fabergé należąca do Barbary Kelch liczyła 7 sztuk:
1898 r. – Jajko z kurką (Hen Egg); 
1899 r. – Jajko (The 12 panel Egg); 
1900 r. – Jajko szyszka pinii (The Pine Cone Egg); 
W tym samym roku Barbara zamówiła zastawę Kelchów;
1901 r. – Jajko z kwiatami jabłoni (Apple Blossom Egg);
1902 r. – Jajko rocaillowe (Rocaille Egg);
1903 r. – Jajko bomboniera (Bombonniere Egg);
1904 r. – Jajko niebieski zegar (Chanticeleer Egg). [Fot. 15-21] 

14. Zastawa Kelchów. Fotografia z 1902 r.
15-21. Jaja Fabergé należące do Barbary Kelch – z lat 1898-1904. 

LOSY ZASTAWY W 1905 R.

Około 1905 r. powstały unikalne zdjęcia zastawy ustawionej na kredensach w jadalni pałacu Kelchów. [Fot. 22-23] 

W 1905 r. Barbara odeszła od Aleksandra i wyjechała z Petersburga do Moskwy. Zabrała ze sobą pieniądze, biżuterię i najcenniejsze dzieła sztuki w tym zastawę i kolekcję jajek Fabergé. Wkrótce też wyjechała na stałe z Rosji i zamieszkała w Paryżu. Wszystko wskazuje na to, że zastawa została w Moskwie i najprawdopodobniej znajdowała się w pałacu Bazanowych na Mokhovaya Street. 

22-23. Widok jadalni i zastawy ułożonej na kredensach. Około 1905 r.

ZNISZCZENIE ZASTAWY

W zgodnej opinii historyków zastawa została przetopiona w 1918 r. w burzliwym okresie rewolucji październikowej. W realiach rewolucji i kryzysu gospodarczego wartość srebra użytego do wykonania zastawy była większa niż samo dzieło. Od tamtego czasu, przez następne 100 lat, o zastawie Kelchów nie mamy żadnych informacji, jak również żadna część tej zastawy nie pojawiła się na rynku antykwarycznym lub w znanych kolekcjach.

ODKRYCIE OCALONYCH CZĘŚCI ZASTAWY

W 2016 r. dwa noże z zastawy Kelchów odnalazły się w prywatnej kolekcji w Polsce. Okazało się, że w 1918 r. noże zostały ocalone przez rosyjskiego żołnierza (lub funkcjonariusza policji), który według przekazów brał udział w konfiskowaniu skarbów sztuki należących do arystokracji i potem w ich niszczeniu. Miał być również świadkiem przetopienia zastawy Kelchów. W 1921 lub 1922 r. zabytki zostały sprzedane polskiemu lekarzowi i znalazły się w posiadaniu polskiej rodziny szlacheckiej Wolsky. Po śmierci lekarza zostały odziedziczone przez jego spadkobierców. W 2015 i 2016 r. nierozpoznane zabytki zostały dwukrotnie sprzedane. W styczniu 2017 r. noże zostały wreszcie odkryte i zidentyfikowane przez dr. Adama Szymańskiego. 

Obecnie odnalezione części pochodzące z zastawy Kelchów znajdują się prywatnej kolekcji na obszarze UE. 

24. Nóż do ryby pochodzący z zastawy Kelchów. 

WYSTAWA DZIEŁ FABERGÉ

Najbardziej znanymi fotografiami, na których pokazana jest zastawa Kelchów są zdjęcia wykonane w czasie charytatywnej wystawy dzieł Fabergé zorganizowanej w 1902 r. w Petersburgu w pałacu barona Pawła von Dervis. Na wystawie, w jednym pomieszczeń, na specjalnie ustawionym stole została zaprezentowana znaczna część zastawy Kelchów. [Fot. 25]

Na środku stołu stoi bogato przystrojony kwiatami surtout de table, dwa świeczniki i wysokie patery, obok których zostały ułożone półmiski, misy oraz talerze i sztućce w zestawie na 12 osób. [Fot. 26] 

Na tym zdjęciu widać również sztućce o charakterystycznym kształcie i dekoracji. [Fot. 27] 

25-27. Wystawa dzieł Fabergé. Marzec 1902 r.

PROJEKTY ZASTAWY KELCHÓW

Gotycką zastawę Kelchów możemy poznawać również z zachowanego zbioru projektów wykonanych przez Fiodora Shekhtela w 1900 r. Projekty te znajdują się w zbiorach Muzeum Architektury w Moskwie. [Fot. 28] 

Zbiór tworzy 15 fotografii rysunków przedstawiających pojedyncze naczynia wchodzące w skład zastawy. Wśród nich znajdują się projekty największych i najbardziej reprezentacyjnych części serwisu, w tym surtout de table, świeczników na 7 świec oraz wysokich pater. Na pozostałych projektach przedstawione są wazy na zupy z pokrywkami, półmiski do mięs i ryb, sosjerki, kabaret do przypraw (cruet set) i szklane misy oprawione w srebro. [Fot. 29-32] 

28-32. Projekty zastawy Kelchów wykonane przez Fiodora Shekhtela. Moskwa 1900 r. 

ZBIÓR ORYGINALNYCH FOTOGRAFII FABERGÉ

Trzecim źródłem informacji o zastawie Kelchów jest mało znany zbiór zdjęć wykonanych przez Fabergé w celu dokumentowania dorobku pracowni. Zbiór ten liczy około 30 fotografii. Są one własnością rodziny Fabergé i pozostają w dyspozycji Fundacji Igora Karola Fabergé. [Fot. 33-37] 

Na zdjęciach tych są przedstawione wszystkie najważniejsze części zastawy m. in. surtout de table, wysoka patera, półmiski, misy, wazy na zupę, sosjerki, tace, talerze, kabaret do przypraw, solniczki oraz liczne mniejsze przedmioty.

Wśród pokazanych na zdjęciach części zastawy są również sztućce: widelec, łyżka i nóż stołowy. Zdjęcia te dobrze pokazują cechy stylu i dekoracji zastawy. [Fot. 37] 

33-37. Oryginalne fotografie Fabergé przedstawiające części zastawy Kelchów. 1900 r. 

ANALIZA DEKORACJI ODNALEZIONYCH CZĘŚCI

Dekoracja odnalezionych zabytków jest identyczna jak dekoracja sztućców przedstawionych na zdjęciu zachowanym z zbiorach rodziny Fabergé. [Fot. 38] 

Według Bainbridge′a Barbara Kelch chciała żeby jej gotycka zastawa nawiązywała stylem i dekoracją do wystroju jadalni w pałacu w Petersburgu. Odnalezione części zastawy zdobi charakterystyczna litera „K” z daszkiem, która znajduje się również na ścianie jadalni pomiędzy witrażami, w których znajdują się portrety Aleksandra i Barbary Kelch. Identyczna litera znajdowała się na innych przedmiotach należących do zastawy Kelchów. [Fot. 40] 

Analiza historyczna, stylistyczna i formalna odnalezionych zabytków potwierdza, że są one częścią zaginionej zastawy Aleksandra i Barbary Kelchów. Wskazuje na to szereg przesłanek takich jak styl dzieła, autorstwo, czas wykonania oraz motywy dekoracyjne. Należy dodać, że dzieła w stylu gotyckim są bardzo rzadkie w dorobku pracowni Fabergé. 

38. Analiza dekoracji odnalezionych części zastawy Kelchów. 
39. Tarcza, korona i litera „K” na różnych częściach zastawy. Zdjęcia z 1900 r. 
40. Litera „K” w dekoracji ściany jadalni i odnalezionych części zastawy Kelchów. 

PROWENIENCJA

• Zamówiona przez Aleksandra Kelcha i jego żonę Barbarę z domu Bazanow w 1900 r. [Fot. 41] 
• Skonfiskowana przez bolszewików w czasie rewolucji październikowej. 1918 r. 
• A. Sokolow. Rosyjski żołnierz lub oficer policji. Moskwa 1919 r.
• J. Wolski. Polski lekarz ze znanej szlacheckiej rodziny. Warszawa około 1921-1922 r. Potem w posiadaniu spadkobierców. 
• Prywatna kolekcja w Polsce. 2016 r. 
• Prywatna kolekcja w Niemczech. 2017 r.
• Obecnie w kolekcji prywatnej (Berlin).

41. Barbara Kelch z domu Bazanow z córką Julią. Fotografia i portret na witrażu w jadalni pałacu Kelchów w Petersburgu.

LITERATURA

• H. Bainbridge, Peter Karl Fabergé. Goldsmiths and Jeweller to the Russian Imperial Court, Spring Books, London – New York – Sydney – Toronto 1972, s. 58-59;
• G. v. Habsburg, A. v. Solodkoff, Fabergé. Court Jeweler to the Tsars, New York 1979, s. 134;
• G. v. Habsburg, Fabergé. Treasures of Imperial Russia, The Link of Times Foundation, 2004, s. 294-295, 318-319 [fot. 42]; 
• T. Fabergé, E-A. Kohler, V. Scurlov (red.), Fabergé. A comprehensive reference book, Slatkine 2012, s. 469-473.

ŻRÓDŁA

• RGIA, f. 1102, op. 2, d. 599. Prywatne dokumenty rodziny Kelch z lat 1845—1916.
• Pamiętnik Birbauma, [w:] G. v. Habsburg, M. Lopato, Fabergé. Imperial jeweller, Washington 1993, s. 454;
• Projekty zastawy. Państwowe Muzeum Architektury im. Suszewa w Moskwie, nr inw. 2486/33;
• Oryginalne fotografie Fabergé z 1900 r. (około 30 szt.). Fundacja Igora Karola Fabergé w Genewie.

42. Zastawa Kelchów jest wspominana lub pokazana w każdej dobrej książce o Fabergé. Na zdjęciu „Fabergé. Treasures of Imperial Russia„. 

MEDIA O ODKRYCIU

Opracowanie i pomoc naukowa 
dr Adam Szymański

Created by MetroArt

NEOGOTYCKA ZASTAWA ALEKSANDRA I BARBARY KELCHÓW
Arcydzieło wykonane w pracowni Fabergé

1. Film o wartości zastawy Kelchów.

Neogotycka zastawa stołowa Aleksandra i Barbary Kelchów to jedno z największych arcydzieł pracowni Fabergé. To dzieło o niesamowitej historii i ogromnej wartości artystycznej, historycznej i materialnej. Jej wartość jest porównywalna ze słynnymi jajami Fabergé. Odnalezione w 2017 r. jedyne zachowane części zastawy Kelchów to jedno z najcenniejszych dzieł Fabergé na świecie.

„To było najważniejsze dzieło ze srebra jakie wykonaliśmy.”

Eugeniusz Fabergé
Czerwiec 1937.

„Zastawa wykonana dla Aleksandra i Barbary Kelch to jedno z najsłynniejszych i najbardziej podziwianych dzieł Fabergé. Zastawa Kelchów była również najdroższym dziełem wykonanym kiedykolwiek w pracowni Fabergé.”

dr Adam Szymański
Historyk sztuki.
Odkrywca zastawy Kelchów.

Unikalne, jedyne zachowane części bezcennej neogotyckiej zastawy Kelchów wykonanej przez Fabergé

zamówionej przez Aleksandra i Barbarę Kelch – mecenasów Fabergé.

Moskwa 1900 r.  
Punce: Fabergé z cesarskim dwugłowym orłem (znak dostawcy dworu) oraz kokosznik, Moskwa 1896-1908.

Dwa noże do ryb. Mniejszy to nóż stołowy, a większy to nóż serwingowy do ryb. Dekoracja noży została wykonana w stylu gotyckim. Noże posiadają bogato zdobione trzonki, na których znajdują się główne motywy dekoracyjne i symbole identyfikujące zastawę. Motywy dekoracyjne znajdują się również na ostrzach noży. [Fot. 2]

Trzonki noży mają kształt graniasty. W końcowej części są ozdobione wklęsłym motywem gotyckiej arkady. Na przedniej stronie trzonka znajduje się relief w formie zwieńczonej koroną tarczy z monogramem w formie litery „K” i szarfy. Dodatkowo trzonek w końcowej części posiada dekorację podkreślającą jego krawędzie. W dolnej części uchwytu znajduje się ornament w formie lilii. Tylna część trzonka jest skromniejsza. Jej dekorację tworzą gotycka arkada i dwie lilie. Mocowanie ostrzy noży ukształtowane jest w formie dekoracyjnych pierścieni. Ostrza obu noży mają fantazyjne kształty. Na powierzchni są ozdobione grawerowaną dekoracją w formie stylizowanego fryzu arkadowego zakończonego motywem roślinnym. [Fot. 2-6]

2-6. Części neogotyckiej srebrnej zastawy Aleksandra i Barbary Kelch.

WARTOŚĆ

ZABYTEK ŚWIATOWEJ KLASY. Zastawa Kelchów to jedyne w Polsce dzieło Fabergé, które jest zabytkiem najwyższej światowej klasy. Jego wartość artystyczna i historyczna jest porównywalna ze słynnymi jajami Fabergé. 

NAJWAŻNIEJSZE DZIEŁO W DOROBKU FABERGÉ. W 1937 r. Eugeniusz Fabergé nazwał zastawę Kelchów „najważniejszym dziełem ze srebra” w całym dorobku pracowni Fabergé. Słowa te wskazują najwyższą wartość artystyczną i historyczną zastawy Kelchów. 

NAJDROŻSZE DZIEŁO FABERGÉ. Zastawa Kelchów była najdroższym dziełem wykonanym przez pracownię Fabergé. W 1900 r. kosztowała 125 tys. rubli, podczas gdy wykonane wtedy jedno jajko Fabergé kosztowało tylko 6 tys. Zastawa Kelchów kosztowała tyle, co 26 jaj Fabergé, to jest wszystkie wykonane dla cara w latach 1885-1902 (przez 17 lat). Jedno jajo Fabergé kosztuje dziś około 30-40 mln. $, a 26 jaj Fabergé jest dziś warte ponad 900 mln. $. To porównanie doskonale pokazuje wyjątkową i unikalną wartość zastawy Kelchów. 

NAJRZADSZY STYL. Zastawa Kelchów została wykonana w stylu neogotyckim. To najrzadszy styl w dorobku Fabergé. Tylko pięć kolekcji na świecie ma dzieła Fabergé wykonane w stylu neogotyckim.

UNIKALNE DZIEŁO SZTUKI. Badania historii zastawy Kelchów potwierdziły, że została ona zniszczona w 1918 r. Odnalezione w tzw. „skarbie Sokołowa” noże to jedyne ocalałe części zastawy Kelchów. Na świecie jest około 90 jaj Fabergé i tylko jedna taka zastawa. Tylko jeden kolekcjoner na świecie będzie miał to unikalne dzieło sztuki.

SŁYNNE DZIEŁO SZTUKI. Od chwili powstania zastawa Kelchów była słynna i podziwiana. W czasie wystawy dzieł Fabergé zorganizowanej w Petersburgu w 1902 r. dla zastawy Kelchów przeznaczono najwięcej miejsca w najlepszej sali. [Fot. 14] O odkryciu w Polsce części zastawy Kelchów informowały media na całym świecie (około 700 gazet, telewizji i portali). [Patrz: Media o odkryciu]

POKAZYWANA W KSIĄŻKACH. Zastawa Kelchów to dzieło, którego zdjęcia wykonane w 1902 r. są pokazywane w każdej dobrej książce o Fabergé – jest pokazywana częściej niż niektóre jaja Fabergé. To jedyne w Polsce dzieło Fabergé pokazywane i wymieniane w książkach o Fabergé. [Fot. 42] 

ZNAKOMITA INWESTYCJA. Unikalne, najważniejsze w dorobku i najrzadsze  dzieła Fabergé drożeją z roku na rok. Według obliczeń ich wartość rośnie o 1000% w ciągu 5 lat. Jedyne na świecie zachowane części pochodzące z największego arcydzieła Fabergé – to znakomita inwestycja.

7. Oryginalne projekty zastawy Kelchów i odnalezione w Polsce części.

HISTORIA

KELCHOWIE I ICH PAŁAC W PETERSBURGU

Ta niezwykła zastawa powstała dla Aleksandra Kelcha i jego żony Barbary z domu Bazanow. Jej powstanie związane jest z budową i urządzaniem wnętrz pałacu Kelchów w Petersburgu. [Fot. 8-11]

Fasada pałacu została wykonana w stylu francuskiego renesansu z elementami baroku. Styl fasady koresponduje z paradną klatką schodową. Reprezentacyjne pomieszczenia pałacu znajdowały się na pierwszym piętrze. Wśród nich wyróżniały się: barokowa Sala Biała, gabinet Aleksandra Kelcha urządzony w duchu baroku niderlandzkiego oraz wspaniała gotycka jadalnia. [Fot. 8]

Styl i wystrój jadalni są nierozerwalnie związane ze stylem i dekoracją srebrnej zastawy Kelchów. 

W wielu miejscach w dekoracji jadalni znajdują się motywy lilii, monogramy, korony, smoki i tarcze heraldyczne. Motywy te zostały powtórzone w dekoracji reprezentacyjnej gotyckiej zastawy stołowej. [Fot. 13] 

8. Widok jadalni w pałacu Kelchów w Petersburgu. 
9. Fasada pałacu.
10-11. Neogotycki wystrój jadalni w pałacu Kelchów.
12. Witraż w jadalni przedstawiający Aleksandra i Barbarę Kelch. 
13. Motywy dekoracyjne: tarcza, korona i litera „K” zdobiące zastawę i znajdujące się w dekoracji wystroju jadalni. 

POWSTANIE ZASTAWY

Zastawa została zaprojektowana w 1900 r. przez znakomitego rosyjskiego architekta Fiodora Shekhtela (Fedor Shekhtel – Федор Шехтель), który stale współpracował z pracownią Fabergé.

Zastawa została wykonana w moskiewskim oddziale pracowni Fabergé. Aleksander zapłacił za zastawę ogromną sumę 125 tys. rubli. Aleksander i Barbara Kelch chcieli żeby zastawę wykonał Fabergé, gdyż podziwiali i cenili dzieła pochodzące z jego pracowni. W tamtym czasie Barbara posiadała już co najmniej trzy prezenty wielkanocne w formie jajek wykonane przez Fabergé, tak zwane jaja Fabergé.

JAJA FABERGÉ

Kolekcja jaj Fabergé należąca do Barbary Kelch liczyła 7 sztuk:
1898 r. – Jajko z kurką (Hen Egg); 
1899 r. – Jajko (The 12 panel Egg); 
1900 r. – Jajko szyszka pinii (The Pine Cone Egg); 
W tym samym roku Barbara zamówiła zastawę Kelchów;
1901 r. – Jajko z kwiatami jabłoni (Apple Blossom Egg);
1902 r. – Jajko rocaillowe (Rocaille Egg);
1903 r. – Jajko bomboniera (Bombonniere Egg);
1904 r. – Jajko niebieski zegar (Chanticeleer Egg). [Fot. 15-21] 

14. Zastawa Kelchów. Fotografia z 1902 r.
15-21. Jaja Fabergé należące do Barbary Kelch – z lat 1898-1904.

LOSY ZASTAWY W 1905 R.

Około 1905 r. powstały unikalne zdjęcia zastawy ustawionej na kredensach w jadalni pałacu Kelchów. [Fot. 22-23] 

W 1905 r. Barbara odeszła od Aleksandra i wyjechała z Petersburga do Moskwy. Zabrała ze sobą pieniądze, biżuterię i najcenniejsze dzieła sztuki w tym zastawę i kolekcję jajek Fabergé. Wkrótce też wyjechała na stałe z Rosji i zamieszkała w Paryżu. Wszystko wskazuje na to, że zastawa została w Moskwie i najprawdopodobniej znajdowała się w pałacu Bazanowych na Mokhovaya Street. 

22-23. Widok jadalni i zastawy ułożonej na kredensach. Około 1905 r.

ZNISZCZENIE ZASTAWY

W zgodnej opinii historyków zastawa została przetopiona w 1918 r. w burzliwym okresie rewolucji październikowej. W realiach rewolucji i kryzysu gospodarczego wartość srebra użytego do wykonania zastawy była większa niż samo dzieło. Od tamtego czasu, przez następne 100 lat, o zastawie Kelchów nie mamy żadnych informacji, jak również żadna część tej zastawy nie pojawiła się na rynku antykwarycznym lub w znanych kolekcjach.

ODKRYCIE OCALONYCH CZĘŚCI ZASTAWY

W 2016 r. dwa noże z zastawy Kelchów odnalazły się w prywatnej kolekcji w Polsce. Okazało się, że w 1918 r. noże zostały ocalone przez rosyjskiego żołnierza (lub funkcjonariusza policji), który według przekazów brał udział w konfiskowaniu skarbów sztuki należących do arystokracji i potem w ich niszczeniu. Miał być również świadkiem przetopienia zastawy Kelchów. W 1921 lub 1922 r. zabytki zostały sprzedane polskiemu lekarzowi i znalazły się w posiadaniu polskiej rodziny szlacheckiej Wolsky. Po śmierci lekarza zostały odziedziczone przez jego spadkobierców. W 2015 i 2016 r. nierozpoznane zabytki zostały dwukrotnie sprzedane. W styczniu 2017 r. noże zostały wreszcie odkryte i zidentyfikowane przez dr. Adama Szymańskiego. 

Obecnie odnalezione części pochodzące z zastawy Kelchów znajdują się prywatnej kolekcji na obszarze UE.

24. Nóż do ryby pochodzący z zastawy Kelchów.

WYSTAWA DZIEŁ FABERGÉ [1902]

Najbardziej znanymi fotografiami, na których pokazana jest zastawa Kelchów są zdjęcia wykonane w czasie charytatywnej wystawy dzieł Fabergé zorganizowanej w 1902 r. w Petersburgu w pałacu barona Pawła von Dervis. Na wystawie, w jednym pomieszczeń, na specjalnie ustawionym stole została zaprezentowana znaczna część zastawy Kelchów. [Fot. 25]

Na środku stołu stoi bogato przystrojony kwiatami surtout de table, dwa świeczniki i wysokie patery, obok których zostały ułożone półmiski, misy oraz talerze i sztućce w zestawie na 12 osób. [Fot. 26] 

Na tym zdjęciu widać też sztućce o charakterystycznym kształcie i dekoracji. [Fot. 27] 

25-27. Wystawa dzieł Fabergé. Marzec 1902 r.

PROJEKTY ZASTAWY KELCHÓW [1900]

Gotycką zastawę Kelchów możemy poznawać również z zachowanego zbioru projektów wykonanych przez Fiodora Shekhtela w 1900 r. Projekty te znajdują się w zbiorach Muzeum Architektury w Moskwie. [Fot. 28] 

Zbiór tworzy 15 fotografii rysunków przedstawiających pojedyncze naczynia wchodzące w skład zastawy. Wśród nich znajdują się projekty największych i najbardziej reprezentacyjnych części serwisu, w tym surtout de table, świeczników na 7 świec oraz wysokich pater. Na pozostałych projektach przedstawione są wazy na zupy z pokrywkami, półmiski do mięs i ryb, sosjerki, kabaret do przypraw (cruet set) i szklane misy oprawione w srebro. [Fot. 29-32] 

28-32. Projekty zastawy Kelchów wykonane przez Fiodora Shekhtela. Moskwa 1900 r. 

ZBIÓR ORYGINALNYCH FOTOGRAFII FABERGÉ

Trzecim źródłem informacji o zastawie Kelchów jest mało znany zbiór zdjęć wykonanych przez Fabergé w celu dokumentowania dorobku pracowni. Zbiór ten liczy około 30 fotografii. Są one własnością rodziny Fabergé i pozostają w dyspozycji Fundacji Igora Karola Fabergé. [Fot. 33-37] 

Na zdjęciach tych są przedstawione wszystkie najważniejsze części zastawy m. in. surtout de table, wysoka patera, półmiski, misy, wazy na zupę, sosjerki, tace, talerze, kabaret do przypraw, solniczki oraz liczne mniejsze przedmioty.

Wśród pokazanych na zdjęciach części zastawy są również sztućce: widelec, łyżka i nóż stołowy. Zdjęcia te dobrze pokazują cechy stylu i dekoracji zastawy. [Fot. 37] 

33-37. Oryginalne fotografie Fabergé przedstawiające części zastawy Kelchów. 1900 r. 

ANALIZA DEKORACJI ODNALEZIONYCH CZĘŚCI

Dekoracja odnalezionych zabytków jest identyczna jak dekoracja sztućców przedstawionych na zdjęciu zachowanym z zbiorach rodziny Fabergé. [Fot. 38] 

Według Bainbridge′a Barbara Kelch chciała żeby jej gotycka zastawa nawiązywała stylem i dekoracją do wystroju jadalni w pałacu w Petersburgu. Odnalezione części zastawy zdobi charakterystyczna litera „K” z daszkiem, która znajduje się również na ścianie jadalni pomiędzy witrażami, w których znajdują się portrety Aleksandra i Barbary Kelch. Identyczna litera znajdowała się na innych przedmiotach należących do zastawy Kelchów. [Fot. 40] 

Analiza historyczna, stylistyczna i formalna odnalezionych zabytków potwierdza, że są one częścią zaginionej zastawy Aleksandra i Barbary Kelchów. Wskazuje na to szereg przesłanek takich jak styl dzieła, autorstwo, czas wykonania oraz motywy dekoracyjne. Należy dodać, że dzieła w stylu gotyckim są bardzo rzadkie w dorobku pracowni Fabergé.

38. Analiza dekoracji odnalezionych części zastawy Kelchów. 
39. Tarcza, korona i litera „K” na różnych częściach zastawy. Zdjęcia z 1900 r. 
40. Litera „K” w dekoracji ściany jadalni i odnalezionych części zastawy Kelchów.

PROWENIENCJA

• Zamówiona przez Aleksandra Kelcha i jego żonę Barbarę z domu Bazanow w 1900 r. [Fot. 41] 
Skonfiskowana przez bolszewików w czasie rewolucji październikowej. 1918 r. 
• A. Sokolow. Rosyjski żołnierz lub oficer policji. Moskwa 1919 r.
• J. Wolski. Polski lekarz ze znanej szlacheckiej rodziny. Warszawa około 1921-1922 r. Potem w posiadaniu spadkobierców. 
Prywatna kolekcja w Polsce. 2016 r. 
• Prywatna kolekcja w Niemczech. 2017 r.
Obecnie w kolekcji prywatnej (Berlin).

41. Barbara Kelch z domu Bazanow z córką Julią. Fotografia i portret na witrażu w jadalni pałacu Kelchów w Petersburgu.

LITERATURA

• H. Bainbridge, Peter Karl Fabergé. Goldsmiths and Jeweller to the Russian Imperial Court, Spring Books, London – New York – Sydney – Toronto 1972, s. 58-59;
• G. v. Habsburg, A. v. Solodkoff, Fabergé. Court Jeweler to the Tsars, New York 1979, s. 134;
• G. v. Habsburg, Fabergé. Treasures of Imperial Russia, The Link of Times Foundation, 2004, s. 294-295, 318-319 [fot. 42]; 
• T. Fabergé, E-A. Kohler, V. Scurlov (red.), Fabergé. A comprehensive reference book, Slatkine 2012, s. 469-473.

ŻRÓDŁA

• RGIA, f. 1102, op. 2, d. 599. Prywatne dokumenty rodziny Kelch z lat 1845—1916.
• Pamiętnik Birbauma, [w:] G. v. Habsburg, M. Lopato, Fabergé. Imperial jeweller, Washington 1993, s. 454;
• Projekty zastawy. Państwowe Muzeum Architektury im. Suszewa w Moskwie, nr inw. 2486/33;
• Oryginalne fotografie Fabergé z 1900 r. (około 30 szt.). Fundacja Igora Karola Fabergé w Genewie.

42. Zastawa Kelchów jest wspominana lub pokazana w każdej dobrej książce o Fabergé. Na zdjęciu „Fabergé. Treasures of Imperial Russia„. 

MEDIA O ODKRYCIU

Opracowanie i pomoc naukowa 
dr Adam Szymański

Created by MetroArt

NEOGOTYCKA ZASTAWA KELCHÓW
Arcydzieło pracowni Fabergé

1. Film o wartości zastawy Kelchów. 

Neogotycka zastawa stołowa Aleksandra i Barbary Kelchów to jedno z największych arcydzieł pracowni Fabergé. To dzieło o niesamowitej historii i ogromnej wartości artystycznej, historycznej i materialnej. Jej wartość jest porównywalna ze słynnymi jajami Fabergé. Odnalezione w 2017 r. jedyne zachowane części zastawy Kelchów to jedno z najcenniejszych dzieł Fabergé na świecie. 

„To było najważniejsze dzieło ze srebra jakie wykonaliśmy.”

Eugèniusz Fabergé
Czerwiec 1937.

„Zastawa wykonana dla Aleksandra i Barbary Kelch to jedno z najsłynniejszych i najbardziej podziwianych dzieł Fabergé. Zastawa Kelchów była również najdroższym dziełem wykonanym kiedykolwiek w pracowni Fabergé.” 

dr Adam Szymański
Historyk sztuki.
Odkrywca zastawy Kelchów

Unikalne, jedyne zachowane części bezcennej neogotyckiej zastawy Kelchów wykonanej przez Fabergé

zamówiona przez Aleksandra i Barbarę Kelch
– mecenasów Fabergé.

Moskwa 1900 r.  
Punce: Fabergé z cesarskim dwugłowym orłem (znak dostawcy dworu) oraz kokosznik, Moskwa 1896-1908.

Dwa noże do ryb. Mniejszy to nóż stołowy, a większy to nóż serwingowy do ryb. Dekoracja noży została wykonana w stylu gotyckim. Noże posiadają bogato zdobione trzonki, na których znajdują się główne motywy dekoracyjne i symbole identyfikujące zastawę. Motywy dekoracyjne znajdują się również na ostrzach noży. [Fot. 2]

Trzonki noży mają kształt graniasty. W końcowej części są ozdobione wklęsłym motywem gotyckiej arkady. Na przedniej stronie trzonka znajduje się relief w formie zwieńczonej koroną tarczy z monogramem w formie litery „K” i szarfy. Dodatkowo trzonek w końcowej części posiada dekorację podkreślającą jego krawędzie. W dolnej części uchwytu znajduje się ornament w formie lilii. Tylna część trzonka jest skromniejsza. Jej dekorację tworzą gotycka arkada i dwie lilie. Mocowanie ostrzy noży ukształtowane jest w formie dekoracyjnych pierścieni. Ostrza obu noży mają fantazyjne kształty. Na powierzchni są ozdobione grawerowaną dekoracją w formie stylizowanego fryzu arkadowego zakończonego motywem roślinnym. [Fot. 2-6]

2-6. Części neogotyckiej srebrnej zastawy Aleksandra i Barbary Kelch.

WARTOŚĆ

ZABYTEK ŚWIATOWEJ KLASY. Zastawa Kelchów to jedyne w Polsce dzieło Fabergé, które jest zabytkiem najwyższej światowej klasy. Jego wartość artystyczna i historyczna jest porównywalna ze słynnymi jajami Fabergé. 

NAJWAŻNIEJSZE W DOROBKU FABERGÉ. W 1937 r. Eugeniusz Fabergé nazwał zastawę Kelchów „najważniejszym dziełem ze srebra” w całym dorobku pracowni Fabergé. Słowa te wskazują najwyższą wartość artystyczną i historyczną zastawy Kelchów. 

NAJDROŻSZE DZIEŁO FABERGÉ. Zastawa Kelchów była najdroższym dziełem wykonanym przez pracownię Fabergé. W 1900 r. kosztowała 125 tys. rubli, podczas gdy wykonane wtedy jedno jajko Fabergé kosztowało tylko 6 tys. Zastawa Kelchów kosztowała tyle, co 26 jaj Fabergé, to jest wszystkie wykonane dla cara w latach 1885-1902 (przez 17 lat). Jedno jajo Fabergé kosztuje dziś około 30-40 mln. $, a 26 jaj Fabergé jest dziś warte ponad 900 mln. $. To porównanie doskonale pokazuje wyjątkową i unikalną wartość zastawy Kelchów. 

NAJRZADSZY STYL. Zastawa Kelchów została wykonana w stylu neogotyckim. To najrzadszy styl w dorobku Fabergé. Tylko pięć kolekcji na świecie ma dzieła Fabergé wykonane w stylu neogotyckim.

UNIKALNE DZIEŁO SZTUKI. Badania historii zastawy Kelchów potwierdziły, że została ona zniszczona w 1918 r. Odnalezione w tzw. „skarbie Sokołowa” noże to jedyne ocalałe części zastawy Kelchów. Na świecie jest około 90 jaj Fabergé i tylko jedna taka zastawa. Tylko jeden kolekcjoner na świecie będzie miał to unikalne dzieło sztuki.

SŁYNNE DZIEŁO SZTUKI. Od chwili powstania zastawa Kelchów była słynna i podziwiana. W czasie wystawy dzieł Fabergé zorganizowanej w Petersburgu w 1902 r. dla zastawy Kelchów przeznaczono najwięcej miejsca w najlepszej sali. [Fot. 14] O odkryciu w Polsce części zastawy Kelchów informowały media na całym świecie (około 700 gazet, telewizji i portali). [Patrz: Media o odkryciu]

POKAZYWANA W KSIĄŻKACH. Zastawa Kelchów to dzieło, którego zdjęcia wykonane w 1902 r. są pokazywane w każdej dobrej książce o Fabergé – jest pokazywana częściej niż niektóre jaja Fabergé. To jedyne w Polsce dzieło Fabergé pokazywane i wymieniane w książkach o Fabergé. [Fot. 42] 

ZNAKOMITA INWESTYCJA. Unikalne, najważniejsze w dorobku i najrzadsze  dzieła Fabergé drożeją z roku na rok. Według obliczeń ich wartość rośnie o 1000% w ciągu 5 lat. Jedyne na świecie zachowane części pochodzące z największego arcydzieła Fabergé – to znakomita inwestycja.

7. Oryginalne projekty zastawy Kelchów i odnalezione w Polsce części.

HISTORIA

ZASTAWA KELCHÓW I PAŁAC W PETERSBURGU

Ta niezwykła zastawa powstała dla Aleksandra Kelcha i jego żony Barbary z domu Bazanow. Jej powstanie związane jest z budową i urządzaniem wnętrz pałacu Kelchów w Petersburgu. [Fot. 8-11]

Fasada pałacu została wykonana w stylu francuskiego renesansu z elementami baroku. Styl fasady koresponduje z paradną klatką schodową. Reprezentacyjne pomieszczenia pałacu znajdowały się na pierwszym piętrze. Wśród nich wyróżniały się: barokowa Sala Biała, gabinet Aleksandra Kelcha urządzony w duchu baroku niderlandzkiego oraz wspaniała gotycka jadalnia. [Fot. 8]

Styl i wystrój jadalni są nierozerwalnie związane ze stylem i dekoracją srebrnej zastawy Kelchów. 

W wielu miejscach w dekoracji jadalni znajdują się motywy lilii, monogramy, korony, smoki i tarcze heraldyczne. Motywy te zostały powtórzone w dekoracji reprezentacyjnej gotyckiej zastawy stołowej. [Fot. 13] 

8. Widok jadalni w pałacu Kelchów w Petersburgu. 
9. Fasada pałacu.
10-11. Neogotycki wystrój jadalni w pałacu Kelchów.
12. Witraż w jadalni przedstawiający Aleksandra i Barbarę Kelch. 
13. Motywy dekoracyjne: tarcza, korona i litera „K” zdobiące zastawę i znajdujące się w dekoracji wystroju jadalni. 

POWSTANIE ZASTAWY

Zastawa została zaprojektowana w 1900 r. przez znakomitego rosyjskiego architekta Fiodora Shekhtela (Fedor Shekhtel – Федор Шехтель), który stale współpracował z pracownią Fabergé.

Zastawa została wykonana w moskiewskim oddziale pracowni Fabergé. Aleksander zapłacił za zastawę ogromną sumę 125 tys. rubli. Aleksander i Barbara Kelch chcieli żeby zastawę wykonał Fabergé, gdyż podziwiali i cenili dzieła pochodzące z jego pracowni. W tamtym czasie Barbara posiadała już co najmniej trzy prezenty wielkanocne w formie jajek wykonane przez Fabergé, tak zwane jaja Fabergé.

14. Zastawa Kelchów. Fotografia z 1902 r.

JAJA FABERGÉ NALEŻĄCE DO BARBARY KELCH

Kolekcja jaj Fabergé należąca do Barbary Kelch liczyła 7 sztuk:
1898 r. – Jajko z kurką (Hen Egg); 
1899 r. – Jajko (The 12 panel Egg); 
1900 r. – Jajko szyszka pinii (The Pine Cone Egg); 
W tym samym roku Barbara zamówiła zastawę Kelchów;
1901 r. – Jajko z kwiatami jabłoni (Apple Blossom Egg);
1902 r. – Jajko rocaillowe (Rocaille Egg);
1903 r. – Jajko bomboniera (Bombonniere Egg);
1904 r. – Jajko niebieski zegar (Chanticeleer Egg). [Fot. 15-21]

15-21. Jaja Fabergé należące do Barbary Kelch – z lat 1898-1904. 

LOSY ZASTAWY W 1905 R.

Około 1905 r. powstały unikalne zdjęcia zastawy ustawionej na kredensach w jadalni pałacu Kelchów. [Fot. 22-23] 

W 1905 r. Barbara odeszła od Aleksandra i wyjechała z Petersburga do Moskwy. Zabrała ze sobą pieniądze, biżuterię i najcenniejsze dzieła sztuki w tym zastawę i kolekcję jajek Fabergé. Wkrótce też wyjechała na stałe z Rosji i zamieszkała w Paryżu. Wszystko wskazuje na to, że zastawa została w Moskwie i najprawdopodobniej znajdowała się w pałacu Bazanowych na Mokhovaya Street. 

22-23. Widok jadalni i zastawy ułożonej na kredensach. Około 1905 r.

ZNISZCZENIE ZASTAWY

W zgodnej opinii historyków zastawa została przetopiona w 1918 r. w burzliwym okresie rewolucji październikowej. W realiach rewolucji i kryzysu gospodarczego wartość srebra użytego do wykonania zastawy była większa niż samo dzieło. Od tamtego czasu, przez następne 100 lat, o zastawie Kelchów nie mamy żadnych informacji, jak również żadna część tej zastawy nie pojawiła się na rynku antykwarycznym lub w znanych kolekcjach.

ODKRYCIE OCALONYCH CZĘŚCI ZASTAWY

W 2016 r. dwa noże z zastawy Kelchów odnalazły się w prywatnej kolekcji w Polsce. Okazało się, że w 1918 r. noże zostały ocalone przez rosyjskiego żołnierza (lub funkcjonariusza policji), który według przekazów brał udział w konfiskowaniu skarbów sztuki należących do arystokracji i potem w ich niszczeniu. Miał być również świadkiem przetopienia zastawy Kelchów. W 1921 lub 1922 r. zabytki zostały sprzedane polskiemu lekarzowi i znalazły się w posiadaniu polskiej rodziny szlacheckiej Wolsky. Po śmierci lekarza zostały odziedziczone przez jego spadkobierców. W 2015 i 2016 r. nierozpoznane zabytki zostały dwukrotnie sprzedane. W styczniu 2017 r. noże zostały wreszcie odkryte i zidentyfikowane przez dr. Adama Szymańskiego. 

Obecnie odnalezione części pochodzące z zastawy Kelchów znajdują się prywatnej kolekcji na obszarze UE. 

24. Nóż do ryby pochodzący z zastawy Kelchów. 

WYSTAWA DZIEŁ FABERGÉ [1902]

Najbardziej znanymi fotografiami, na których pokazana jest zastawa Kelchów są zdjęcia wykonane w czasie charytatywnej wystawy dzieł Fabergé zorganizowanej w 1902 r. w Petersburgu w pałacu barona Pawła von Dervis. Na wystawie, w jednym pomieszczeń, na specjalnie ustawionym stole została zaprezentowana znaczna część zastawy Kelchów. [Fot. 25]

Na środku stołu stoi bogato przystrojony kwiatami surtout de table, dwa świeczniki i wysokie patery, obok których zostały ułożone półmiski, misy oraz talerze i sztućce w zestawie na 12 osób. [Fot. 26] 

Na tym zdjęciu widać również sztućce o charakterystycznym kształcie i dekoracji. [Fot. 27] 

25-27. Wystawa dzieł Fabergé. Marzec 1902 r.

PROJEKTY ZASTAWY KELCHÓW [1900]

Gotycką zastawę Kelchów możemy poznawać również z zachowanego zbioru projektów wykonanych przez Fiodora Shekhtela w 1900 r. Projekty te znajdują się w zbiorach Muzeum Architektury w Moskwie. [Fot. 28] 

Zbiór tworzy 15 fotografii rysunków przedstawiających pojedyncze naczynia wchodzące w skład zastawy. Wśród nich znajdują się projekty największych i najbardziej reprezentacyjnych części serwisu, w tym surtout de table, świeczników na 7 świec oraz wysokich pater. Na pozostałych projektach przedstawione są wazy na zupy z pokrywkami, półmiski do mięs i ryb, sosjerki, kabaret do przypraw (cruet set) i szklane misy oprawione w srebro. [Fot. 29-32] 

28-32. Projekty zastawy Kelchów wykonane przez Fiodora Shekhtela. Moskwa 1900 r. 

ZBIÓR ORYGINALNYCH FOTOGRAFII FABERGÉ

Trzecim źródłem informacji o zastawie Kelchów jest mało znany zbiór zdjęć wykonanych przez Fabergé w celu dokumentowania dorobku pracowni. Zbiór ten liczy około 30 fotografii. Są one własnością rodziny Fabergé i pozostają w dyspozycji Fundacji Igora Karola Fabergé. [Fot. 33-37] 

Na zdjęciach tych są przedstawione wszystkie najważniejsze części zastawy m. in. surtout de table, wysoka patera, półmiski, misy, wazy na zupę, sosjerki, tace, talerze, kabaret do przypraw, solniczki oraz liczne mniejsze przedmioty.

Wśród pokazanych na zdjęciach części zastawy są również sztućce: widelec, łyżka i nóż stołowy. Zdjęcia te dobrze pokazują cechy stylu i dekoracji zastawy. [Fot. 37] 

33-37. Oryginalne fotografie Fabergé przedstawiające części zastawy Kelchów. 1900 r. 

ANALIZA DEKORACJI ODNALEZIONYCH CZĘŚCI

Dekoracja odnalezionych zabytków jest identyczna jak dekoracja sztućców przedstawionych na zdjęciu zachowanym z zbiorach rodziny Fabergé. [Fot. 38] 

Według Bainbridge′a Barbara Kelch chciała żeby jej gotycka zastawa nawiązywała stylem i dekoracją do wystroju jadalni w pałacu w Petersburgu. Odnalezione części zastawy zdobi charakterystyczna litera „K” z daszkiem, która znajduje się również na ścianie jadalni pomiędzy witrażami, w których znajdują się portrety Aleksandra i Barbary Kelch. Identyczna litera znajdowała się na innych przedmiotach należących do zastawy Kelchów. [Fot. 40] 

Analiza historyczna, stylistyczna i formalna odnalezionych zabytków potwierdza, że są one częścią zaginionej zastawy Aleksandra i Barbary Kelchów. Wskazuje na to szereg przesłanek takich jak styl dzieła, autorstwo, czas wykonania oraz motywy dekoracyjne. Należy dodać, że dzieła w stylu gotyckim są bardzo rzadkie w dorobku pracowni Fabergé

38. Analiza dekoracji odnalezionych części zastawy Kelchów. 
39. Tarcza, korona i litera „K” na różnych częściach zastawy. Zdjęcia z 1900 r. 
40. Litera „K” w dekoracji ściany jadalni i odnalezionych części zastawy Kelchów. 

PROWENIENCJA

• Zamówiona przez Aleksandra Kelcha i jego żonę Barbarę z domu Bazanow w 1900 r. [Fot. 41] 
Skonfiskowana przez bolszewików w czasie rewolucji październikowej. 1918 r. 
• A. Sokolow. Rosyjski żołnierz lub oficer policji. Moskwa 1919 r.
• J. Wolski. Polski lekarz ze znanej szlacheckiej rodziny. Warszawa około 1921-1922 r. Potem w posiadaniu spadkobierców. 
Prywatna kolekcja w Polsce. 2016 r. 
Prywatna kolekcja w Niemczech. 2017 r.
• Obecnie w kolekcji prywatnej (Berlin).

41. Barbara Kelch z domu Bazanow z córką Julią. Fotografia i portret na witrażu w jadalni pałacu Kelchów w Petersburgu.

LITERATURA

• H. Bainbridge, Peter Karl Fabergé. Goldsmiths and Jeweller to the Russian Imperial Court, Spring Books, London – New York – Sydney – Toronto 1972, s. 58-59;
• G. v. Habsburg, A. v. Solodkoff, Fabergé. Court Jeweler to the Tsars, New York 1979, s. 134;
• G. v. Habsburg, Fabergé. Treasures of Imperial Russia, The Link of Times Foundation, 2004, s. 294-295, 318-319 [fot. 42]; 
• T. Fabergé, E-A. Kohler, V. Scurlov (red.), Fabergé. A comprehensive reference book, Slatkine 2012, s. 469-473.

ŻRÓDŁA

• RGIA, f. 1102, op. 2, d. 599. Prywatne dokumenty rodziny Kelch z lat 1845—1916.
Pamiętnik Birbauma, [w:] G. v. Habsburg, M. Lopato, Fabergé. Imperial jeweller, Washington 1993, s. 454;
Projekty zastawy. Państwowe Muzeum Architektury im. Suszewa w Moskwie, nr inw. 2486/33;
Oryginalne fotografie Fabergé z 1900 r. (około 30 szt.). Fundacja Igora Karola Fabergé w Genewie.

42. Zastawa Kelchów jest wspominana lub pokazana w każdej dobrej książce o Fabergé. Na zdjęciu „Fabergé. Treasures of Imperial Russia„. 

MEDIA O ODKRYCIU

Opracowanie i pomoc naukowa 
dr Adam Szymański

Created by MetroArt